标 签:
本书以赵尔宓院士著的《中国蛇类》为基础,以中国蛇类系统进化树为序,结合蛇类分类修订、新物种和新记录描述,图文结合地介绍了中国野生蛇类245种,本书从70余位学者和各界同仁的蛇类摄影佳作中精心挑选共2300余幅图片,兼顾科普性和艺术性;文字描述精简,以体表鳞被和色斑特征为主。首次展现蛇类鳞片特征,多数蛇类首创九张鳞片特征(头背、吻部、左脸、右脸、头腹、全身背面、全身腹面、肛鳞、尾下鳞)加生态相片,部分毒蛇加配毒牙、毒液相片等,图片精美,全面展现了中国蛇类的形态特征。
黄松,博士、教授,自幼跟随父亲黄接棠研究员学习蛇类学、蛇伤治疗、蛇类养殖。后师从周本湘教授、赵尔宓院士、张亚平院士从事蛇类等两栖爬行动物分类、进化、保护研究。提出物种界定的“四差异原则”,物种分类的“种级细分”和“属级稳定”原则,蛇类拍摄和图鉴出版的“一蛇九图”理念。描述蛇类新物种6个,重建中国蛇类生命树系统框架,在Science期刊撰文提出保护西藏温泉蛇和大鲵的思路和方案。主持国家自然科学基金项目3项,发表论文80余篇。先后在安徽省祁门蛇伤研究所、黄山市蛇类科学研究所、黄山学院、黄山诺尔生物多样性研究所、安徽师范大学从事科研和教学工作。
盲蛇科 / Typhlopidae
东南亚盲蛇属 / Argyrophis Gray, 1845
大盲蛇 / Argyrophis diardii (Schlegel, 1839) / 2
印度盲蛇属 / Indotyphlops Hedges, Marion, Lipp, Marin and Vidal, 2014
钩盲蛇 / Indotyphlops braminus (Daudin, 1803) /4
白头钩盲蛇 / Indotyphlops albiceps (Boulenger, 1898) /6
蚺科 / Boidae
沙蚺属 / Eryx Daudin, 1803
红沙蚺 / Eryx miliaris (Pallas, 1773) /8
闪鳞蛇科 / Xenopeltidae
闪鳞蛇属 / Xenopeltis Reinwardt, 1827
闪鳞蛇 / Xenopeltis unicolor Reinwardt, 1827/12
海南闪鳞蛇 / Xenopeltis hainanensis Hu and Zhao, 1972/14
蟒科 / Pythonidae
蟒属 / Python Daudin, 1803
蟒 / Python bivittatus Kuhl, 1820/16
瘰鳞蛇科 / Acrochordidae
瘰鳞蛇属 / Acrochordus Hornstedt, 1787
瘰鳞蛇 / Acrochordus granulatus (Schneider, 1799) 19
闪皮蛇科 / Xenodermidae
脊蛇属 / Achalinus Peters, 1869
棕脊蛇 / Achalinus rufescens Boulenger, 1888 /20
台湾脊蛇 / Achalinus formosanus Boulenger, 1908 /24
青脊蛇 / Achalinus ater Bourret, 1937 /26
美姑脊蛇 / Achalinus meiguensis Hu and Zhao, 1966 /28
井冈山脊蛇 / Achalinus jinggangensis (Zong and Ma, 1983) /30
云开脊蛇 / Achalinus yunkaiensis Wang, Li and Wang, 2019 /32
黄家岭脊蛇 / Achalinus huangjietangi Huang, Peng and Huang, 2021 /33
钝头蛇科 / Pareidae
钝头蛇属 / Pareas Wagler, 1830
棱鳞钝头蛇 / Pareas carinatus Wagler, 1830 /36
喜山钝头蛇 / Pareas monticola (Cantor, 1839) /38
横纹钝头蛇 / Pareas margaritophorus (Jan, 1866) /40
横斑钝头蛇 / Pareas macularius Theobald, 1868 /42
安氏钝头蛇 / Pareas andersonii Boulenger, 1888 /45
缅甸钝头蛇 / Pareas hamptoni (Boulenger, 1905) /46
台湾钝头蛇 / Pareas formosensis (Van Denburgh, 1909) /50
中国钝头蛇 / Pareas chinensis (Barbour, 1912) /52
福建钝头蛇 / Pareas stanleyi (Boulenger, 1914) /54
平鳞钝头蛇 / Pareas boulengeri (Angel, 1920) /55
阿里山钝头蛇 / Pareas komaii (Maki, 1931) /56
黑顶钝头蛇 / Pareas nigriceps Guo and Deng, 2009 /58
泰雅钝头蛇 / Pareas atayal You, Poyarkov and Lin, 2015 /62
勐腊钝头蛇 / Pareas menglaensis Wang, Che, Liu, Li, Jin, Jiang, Shi and Guo, 2020 /66
蒙自钝头蛇 / Pareas mengziensis Wang, Che, Liu, Li, Jin, Jiang, Shi and Guo, 2020 /67
蝰科 / Viperidae
白头蝰属 / Azemiops Boulenger, 1888
黑头蝰 / Azemiops feae Boulenger, 1888 /68
白头蝰 / Azemiops kharini Orlov, Ryabov and Nguyen, 2013 /70
圆斑蝰属 / Daboia Gray, 1842
泰国圆斑蝰 / Daboia siamensis (Smith, 1917) /74
尖吻蝮属 / Deinagkistrodon Gloyd, 1979
尖吻蝮 / Deinagkistrodon acutus (Günther, 1888) /78
亚洲蝮属 / Gloydius Hoge and Romano-Hoge, 1981
哈里斯蝮 / Gloydius halys (Pallas, 1776) /84
中介蝮 / Gloydius intermedius (Strauch, 1868) /86
短尾蝮 / Gloydius brevicaudus (Stejneger, 1907) /90
高原蝮 / Gloydius strauchi (Bedriaga, 1912) /94
雪山蝮 / Gloydius monticola (Werner, 1922) /98
乌苏里蝮 / Gloydius ussuriensis (Emelianov, 1929) /102
华北蝮 / Gloydius stejnegeri (Rendahl, 1933) /106
阿拉善蝮 / Gloydius cognatus (Gloyd, 1977) /107
蛇岛蝮 / Gloydius shedaoensis (Zhao, 1979) /112
秦岭蝮 / Gloydius qinlingensis (Song and Chen, 1985) /117
六盘山蝮 / Gloydius liupanensis Liu, Song and Luo, 1989 /118
庙岛蝮 / Gloydius lijianlii Jiang and Zhao, 2009 /121
红斑高山蝮 / Gloydius rubromaculatus Shi, Li and Liu, 2017 /124
若尔盖蝮 / Gloydius angusticeps Shi, Yang, Huang, Orlov and Li, 2018 /126
澜沧蝮 / Gloydius huangi Wang, Ren, Dong, Jiang, Siler and Che, 2019 /130
烙铁头蛇属 / Ovophis Burger, 1981
山烙铁头蛇 / Ovophis monticola (Günther, 1864) /134
台湾烙铁头蛇 / Ovophis makazayazaya (Takahashi, 1922) /138
越南烙铁头蛇 / Ovophis tonkinensis (Bourrt, 1934) /142
察隅烙铁头蛇 / Ovophis zayuensis (Jiang, 1977) /146
原矛头蝮属 / Protobothrops Hoge and Romano-Hoge, 1983
原矛头蝮 / Protobothrops mucrosquamatus (Cantor, 1839) /150
菜花原矛头蝮 / Protobothrops jerdonii (Günther, 1875) /154
角原矛头蝮 / Protobothrops cornutus (Smith, 1930) /158
缅北原矛头蝮 / Protobothrops kaulbacki (Smith, 1940) /162
乡城原矛头蝮 / Protobothrops xiangchengensis (Zhao, Jiang and Huang, 1978) /166
莽山原矛头蝮 / Protobothrops mangshanensis (Zhao, 1990) /168
茂兰原矛头蝮 / Protobothrops maolanensis Yang, Orlov and Wang, 2011 /172
大别山原矛头蝮 / Protobothrops dabieshanensis Huang, Pan, Han, Zhang, Hou, Yu, Zheng and Zhang, 2012 /176
喜山原矛头蝮 / Protobothrops himalayanus Pan, Chettri, Yang, Jiang, Wang, Zhang and Vogel, 2013 /176
竹叶青蛇属 / Trimeresurus Lacépède, 1804
白唇竹叶青蛇 / Trimeresurus (Trimeresurus) albolabris Gray, 1842 /182
台湾竹叶青蛇 / Trimeresurus (Trimeresurus) gracilis ?shima, 1920 /188
福建竹叶青蛇 / Trimeresurus (Viridovipera) stejnegeri Schmidt, 1925 /190
云南竹叶青蛇 / Trimeresurus (Viridovipera) yunnanensis Schmidt, 1925 /196
坡普竹叶青蛇 / Trimeresurus (Popeia) popeiorum Smith, 1937 /200
墨脱竹叶青蛇 / Trimeresurus (Viridovipera) medoensis Zhao, 1977 /204
西藏竹叶青蛇 / Trimeresurus (Himalayophis) tibetanus Huang, 1982 /208
冈氏竹叶青蛇 / Trimeresurus (Viridovipera) gumprechti David, Vogel, Pauwels and Vidal, 2002 /210
四川华蝮 / Trimeresurus (Sinovipera) sichuanensis (Guo and Wang, 2011) /212
盈江竹叶青蛇 / Trimeresurus (Popeia) yingjiangensis Chen, Ding, Shi and Zhang, 2019 /214
饰尾竹叶青蛇 / Trimeresurus (Trimeresurus) caudornatus Chen, Ding, Vogel and Shi, 2020 /218
蝰属 / Vipera Laurenti, 1768
极北蝰 / Vipera berus (Linnaeus, 1758) /220
东方蝰 / Vipera renardi (Christoph, 1861) /222
水蛇科 / Homalopsidae
铅色蛇属 / Hypsiscopus Fitzinger, 1843
铅色水蛇 / Hypsiscopus plumbea (Boie, 1827) /224
沼蛇属 / Myrrophis Kumar, Sanders, George and Murphy, 2012
黑斑水蛇 / Myrrophis bennettii (Gray, 1842) /228
中国水蛇 / Myrrophis chinensis (Gray, 1842) /230
腹斑蛇属 / Subsessor Murphy and Voris, 2014
腹斑水蛇 / Subsessor bocourti (Jan, 1865) /233
屋蛇科 / Lamprophiidae
紫沙蛇属 / Psammodynastes Günther, 1858
紫沙蛇 / Psammodynastes pulverulentus (Boie, 1827) /234
花条蛇属 / Psammophis Boie, 1826
花条蛇 / Psammophis lineolatus (Brandt, 1838) /238
眼镜蛇科 / Elapidae
环蛇属 / Bungarus Daudin, 1803
马来环蛇 / Bungarus candidus (Linnaeus, 1758) /240
金环蛇 / Bungarus fasciatus (Schneider, 1801) /241
环蛇 / Bungarus bungaroides (Cantor, 1839) /243
银环蛇 / Bungarus multicinctus Blyth, 1861 /244
海蛇属 / Hydrophis Latreille, 1801
长吻海蛇 / Hydrophis platurus (Linnaeus, 1766) /248
青环海蛇 / Hydrophis cyanocinctus Daudin, 1803 /250
扁尾海蛇属 / Laticauda Laurenti, 1768
扁尾海蛇 / Laticauda laticaudata (Linnaeus, 1758) /252
蓝灰扁尾海蛇 / Laticauda colubrina (Schneider, 1799) /254
半环扁尾海蛇 / Laticauda semifasciata (Reinwardt, 1837) /256
眼镜蛇属 / Naja Laurenti, 1768
孟加拉眼镜蛇 / Naja kaouthia Lesson, 1831 /258
舟山眼镜蛇 / Naja atra Cantor, 1842 /260
眼镜王蛇属 / Ophiophagus Günther, 1864
眼镜王蛇 / Ophiophagus hannah (Cantor, 1836) /264
中华珊瑚蛇属 / Sinomicrurus Slowinski, Boundy and Lawson, 2001
中华珊瑚蛇 / Sinomicrurus macclellandi (Reinhardt, 1844) /270
梭德氏华珊瑚蛇 / Sinomicrurus sauteri (Steindachner, 1913) /274
福建华珊瑚蛇 / Sinomicrurus kelloggi (Pope, 1928) /275
羽鸟氏华珊瑚蛇 / Sinomicrurus hatori (Takahashi, 1930) /278
海南华珊瑚蛇 / Sinomicrurus houi Wang, Peng and Huang, 2018 /280
广西华珊瑚蛇 / Sinomicrurus peinani Liu, Yan, Hou, Wang, Nguyen, Murphy, Che and Guo, 2020 /282
游蛇科 / Colubridae
瘦蛇属 / Ahaetulla Link, 1807
绿瘦蛇 / Ahaetulla prasina (Boie, 1827) /286
腹链蛇属 / Amphiesma Duméril, Bibron and Duméril, 1854
草腹链蛇 / Amphiesma stolatum (Linnaeus, 1758) /292
方花蛇属 / Archelaphe Schulz, B?hme and Tillack, 2011
方花蛇 / Archelaphe bella (Stanley, 1917) /296
滇西蛇属 / Atretium Cope, 1861
滇西蛇 / Atretium yunnanensis Anderson, 1879 /299
林蛇属 / Boiga Fitzinger, 1826
繁花林蛇 / Boiga multomaculata (Boie, 1827) /300
绿林蛇 / Boiga cyanea (Duméril, Bibron and Duméril, 1854) /304
绞花林蛇 / Boiga kraepelini Stejneger, 1902 /308
广西林蛇 / Boiga guangxiensis Wen, 1998 /312
两头蛇属 / Calamaria Boie, 1827
尖尾两头蛇 / Calamaria pavimentata Duméril, Bibron and Duméril, 1854 /314
钝尾两头蛇 / Calamaria septentrionalis Boulenger, 1890 /316
云南两头蛇 / Calamaria yunnanensis Chernov, 1962 /318
盈江两头蛇 / Calamaria andersoni Yang and Zheng, 2018 /319
金花蛇属 / Chrysopelea Boie, 1826
金花蛇 / Chrysopelea ornata (Shaw, 1802) /320
颌腔锦蛇属 / Coelognathus Fitzinger, 1843
三索锦蛇 / Coelognathus radiatus (Boie, 1827) /322
翠青蛇属 / Cyclophiops Boulenger, 1888
翠青蛇 / Cyclophiops major (Günther, 1858) /326
纯绿翠青蛇 / Cyclophiops doriae Boulenger, 1888 /332
横纹翠青蛇 / Cyclophiops multicinctus (Roux, 1907) /334
过树蛇属 / Dendrelaphis Boulenger, 1890
过树蛇 / Dendrelaphis pictus (Gmelin, 1789) /338
八莫过树蛇 / Dendrelaphis subocularis (Boulenger, 1888) /342
喜山过树蛇 / Dendrelaphis biloreatus Wall, 1908 /343
蓝绿过树蛇-银山过树蛇复合体 / Dendrelaphis cyanochloris-ngansonensis complex /344
沃氏过树蛇 / Dendrelaphis vogeli Jiang, Guo, Ren and Li, 2020 /345
锦蛇属 / Elaphe Fitzinger, 1833
白条锦蛇 / Elaphe dione (Pallas, 1773) /348
南峰锦蛇 / Elaphe hodgsonii (Günther, 1860) /352
黑眉锦蛇 / Elaphe taeniura Cope, 1861 /354
王锦蛇 / Elaphe carinata (Günther, 1864) /358
棕黑锦蛇 / Elaphe schrenckii (Strauch, 1873) /362
团花锦蛇 / Elaphe davidi (Sauvage, 1884) /364
百花锦蛇 / Elaphe moellendorffi (Boettger, 1886) /368
坎氏锦蛇 / Elaphe cantoris (Boulenger, 1894) /370
赤峰锦蛇 / Elaphe anomala (Boulenger, 1916) /372
双斑锦蛇 / Elaphe bimaculata Schmidt, 1925 /375
若尔盖锦蛇 / Elaphe zoigeensis Huang, Ding, Burbrink, Yang, Huang, Ling, Chen and Zhang, 2012 /378
玉斑锦蛇属 / Euprepiophis Fitzinger, 1843
玉斑锦蛇 / Euprepiophis mandarinus (Cantor, 1842) /380
横斑锦蛇 / Euprepiophis perlaceus (Stejneger, 1929) /382
树锦蛇属 / Gonyosoma Wagler, 1828
灰腹绿锦蛇 / Gonyosoma frenatum (Gray, 1853) /384
绿锦蛇 / Gonyosoma prasinum (Blyth, 1855) /388
尖喙蛇 / Gonyosoma boulengeri (Mocquard, 1897) /390
东亚腹链蛇属 / Hebius Thompson, 1913
东亚腹链蛇 / Hebius vibakari (Boie, 1826) /392
锈链腹链蛇 / Hebius craspedogaster (Boulenger, 1899) /395
瓦屋山腹链蛇 / Hebius metusia (Inger, Zhao, Shaffer and Wu, 1990) /397
八线腹链蛇 / Hebius octolineatus (Boulenger, 1904) /398
棕网腹链蛇 / Hebius johannis (Boulenger, 1908) /399
棕黑腹链蛇 / Hebius sauteri (Boulenger, 1909) /400
黑带腹链蛇 / Hebius bitaeniatus (Wall, 1925) /401
克氏腹链蛇 / Hebius clerki (Wall, 1925) /403
坡普腹链蛇 / Hebius popei (Schmidt, 1925) /404
台北腹链蛇 / Hebius miyajimae (Maki, 1931) /406
无颞鳞腹链蛇 / Hebius atemporalis (Bourret, 1934) /410
沙坝腹链蛇 / Hebius chapaensis (Bourret, 1934) /414
白眉腹链蛇 / Hebius boulengeri (Gressitt, 1937) /416
丽纹腹链蛇 / Hebius optatus (Hu and Zhao, 1966) /418
盐边腹链蛇 / Hebius yanbianensis Liu, Zhong, Wang, Liu and Guo, 2018 /420
桑植腹链蛇 / Hebius sangzhiensis Zhou, Qi, Lu, Lyu and Li, 2019 /421
秘纹游蛇属 / Hemorrhois Boie, 1826
花脊游蛇 / Hemorrhois ravergieri (Ménétries, 1832) /422
喜山腹链蛇属 / Herpetoreas Günther, 1860
平头腹链蛇 / Herpetoreas platyceps (Blyth, 1855) /424
察隅腹链蛇 / Herpetoreas burbrinki Guo, Zhu, Liu, Zhang, Li, Huang and Pyron, 2014 /426
滑鳞蛇属 / Liopeltis Fitzinger, 1843
滑鳞蛇 / Liopeltis frenatus (Günther, 1858) /427
白环蛇属 / Lycodon Boie, 1826
白环蛇 / Lycodon aulicus (Linnaeus, 1758) /429
细白环蛇 / Lycodon subcinctus Boie, 1827 /432
赤链蛇 / Lycodon rufozonatus Cantor, 1842 /434
白链蛇 / Lycodon septentrionalis (Günther, 1875) /440
双全白环蛇 / Lycodon fasciatus (Anderson, 1879) /442
黑背白环蛇 / Lycodon ruhstrati (Fischer, 1886) /444
黄链蛇 / Lycodon flavozonatus (Pope, 1928) /448
福清白环蛇 / Lycodon futsingensis (Pope, 1928) /452
南方链蛇 / Lycodon meridionalis (Bourret, 1935) /455
粉链蛇 / Lycodon rosozonatus (Hu and Zhao, 1972) /456
横纹白环蛇 / Lycodon multizonatus (Zhao and Jiang, 1981) /459
东川白环蛇 / Lycodon synaptor Vogel and David, 2010 /460
贡山白环蛇 / Lycodon gongshan Vogel and Luo, 2011 /462
刘氏白环蛇 / Lycodon liuchengchaoi Zhang, Jiang, Vogel and Rao, 2011 /464
花坪白环蛇 / Lycodon cathaya Wang, Qi, Lyu, Zeng and Wang, 2020 /468
察隅链蛇 / Lycodon zayuensis Jiang, Wang, Jin and Che, 2020 /469
伪蝮蛇属 / Pseudoagkistrodon Van Denburgh, 1909
颈棱蛇 / Pseudoagkistrodon rudis Boulenger, 1906 /470
水游蛇属 / Natrix Laurenti, 1768
水游蛇 / Natrix natrix (Linnaeus, 1758) /474
棋斑水游蛇 / Natrix tessellata (Laurenti, 1768) /476
小头蛇属 / Oligodon Boie, 1826
喜山小头蛇 / Oligodon albocinctus (Cantor, 1839) /478
紫棕小头蛇 / Oligodon cinereus (Günther, 1864) /480
束纹小头蛇 / Oligodon fasciolatus (Günther, 1864) /482
台湾小头蛇 / Oligodon formosanus (Günther, 1872) /484
中国小头蛇 / Oligodon chinensis (Günther, 1888) /486
饰纹小头蛇 / Oligodon ornatus Van Denburgh, 1909 /488
泰北小头蛇 / Oligodon joynsoni (Smith, 1917) /490
黑带小头蛇 / Oligodon melanozonatus Wall, 1922 /491
圆斑小头蛇 / Oligodon lacroixi Angel and Bourret, 1933 /492
龙胜小头蛇 / Oligodon lungshenensis Zheng and Huang, 1978 /494
方斑小头蛇 / Oligodon nagao David, Nguyen, Nguyen, Jiang, Chen, Teynié and Ziegler, 2012 /495
墨脱小头蛇 / Oligodon lipipengi Jiang, Wang, Li, Ding, Ding and Che, 2020 /496
滞卵蛇属 / Oocatochus Helfenberger, 2001
红纹滞卵蛇 / Oocatochus rufodorsatus (Cantor, 1842) /498
后棱蛇属 / Opisthotropis Günther, 1872
香港后棱蛇 / Opisthotropis andersonii (Boulenger, 1888) /500
山溪后棱蛇 / Opisthotropis latouchii (Boulenger, 1899) /502
侧条后棱蛇 / Opisthotropis lateralis Boulenger, 1903 /504
福建后棱蛇 / Opisthotropis maxwelli Boulenger, 1914 /506
挂墩后棱蛇 / Opisthotropis kuatunensis Pope, 1928 /508
沙坝后棱蛇 / Opisthotropis jacobi Angel and Bourret, 1933 /510
广西后棱蛇 / Opisthotropis guangxiensis Zhao, Jiang and Huang, 1978 /512
莽山后棱蛇 / Opisthotropis cheni Zhao, 1999 /514
刘氏后棱蛇 / Opisthotropis laui Yang, Sung and Chan, 2013 /516
深圳后棱蛇 / Opisthotropis shenzhenensis Wang, Guo, Liu, Lyu, Wang, Luo, Sun and Zhang, 2017 /518
赵氏后棱蛇 / Opisthotropis zhaoermii Ren, Wang, Jiang, Guo and Li, 2017 /519
海河后棱蛇 / Opisthotropis haihaensis Ziegler, Pham, Nguyen, Nguyen, Wang, Wang, Stuart and Le, 2019 /520
张氏后棱蛇 / Opisthotropis hungtai Wang, Lyu, Zeng, Lin, Yang, Nguyen, Le, Ziegler and Wang, 2020 /521
紫灰锦蛇属 / Oreocryptophis Utiger, Sch?tti and Helfenberger, 2005
紫灰锦蛇 / Oreocryptophis porphyraceus (Cantor, 1839) /522
东方游蛇属 / Orientocoluber Kharin, 2011
黄脊游蛇 / Orientocoluber spinalis (Peters, 1866) /525
颈斑蛇属 / Plagiopholis Boulenger, 1893
颈斑蛇 / Plagiopholis blakewayi Boulenger, 1893 /528
缅甸颈斑蛇 / Plagiopholis nuchalis (Boulenger, 1893) /530
福建颈斑蛇 / Plagiopholis styani (Boulenger, 1899) /532
扁头蛇属 / Platyceps Blyth, 1860
红脊扁头蛇 / Platyceps rhodorachis (Jan, 1863) /534
斜鳞蛇属 / Pseudoxenodon Boulenger, 1890
大眼斜鳞蛇 / Pseudoxenodon macrops (Blyth, 1855) /536
纹尾斜鳞蛇 / Pseudoxenodon stejnegeri Barbour, 1908 /540
横纹斜鳞蛇 / Pseudoxenodon bambusicola Vogt, 1922 /546
崇安斜鳞蛇 / Pseudoxenodon karlschmidti Pope, 1928 /548
鼠蛇属 / Ptyas Fitzinger, 1843
滑鼠蛇 / Ptyas mucosa (Linnaeus, 1758) /550
灰鼠蛇 / Ptyas korros (Schlegel, 1837) /552
颈槽蛇属 / Rhabdophis Fitzinger, 1843
虎斑颈槽蛇 / Rhabdophis tigrinus (Boie, 1826) /556
红脖颈槽蛇 / Rhabdophis subminiatus (Schlegel, 1837) /560
黑纹颈槽蛇 / Rhabdophis nigrocinctus (Blyth, 1856) /564
喜山颈槽蛇 / Rhabdophis himalayanus (Günther, 1864) /566
台湾颈槽蛇 / Rhabdophis swinhonis (Günther, 1868) /568
颈槽蛇 / Rhabdophis nuchalis (Boulenger, 1891) /570
缅甸颈槽蛇 / Rhabdophis leonardi (Wall, 1923) /572
九龙颈槽蛇 / Rhabdophis pentasupralabialis Jiang and Zhao, 1983 /574
广东颈槽蛇 / Rhabdophis guangdongensis Zhu, Wang, Takeuchi and Zhao, 2014 /576
螭吻颈槽蛇 / Rhabdophis chiwen Chen, Ding, Chen and Piao, 2019 /578
剑蛇属 / Sibynophis Fitzinger, 1843
黑领剑蛇 / Sibynophis collaris (Gray, 1853) /579
黑头剑蛇 / Sibynophis chinensis (Günther, 1889) /580
溪蛇属 / Smithophis Giri, Gower, Das, Lalremsanga, Lalronunga, Captain and Deepak, 2019
线纹溪蛇 / Smithophis linearis Vogel, Chen, Deepak, Gower, Shi, Ding and Hou, 2020 /584
线形蛇属 / Stichophanes Wang, Messenger, Zhao and Zhu, 2014
宁陕线形蛇 / Stichophanes ningshaanensis (Yuan, 1983) /585
温泉蛇属 / Thermophis Malnate, 1953
西藏温泉蛇 / Thermophis baileyi (Wall, 1907) /586
四川温泉蛇 / Thermophis zhaoermii Guo, Liu, Feng and He, 2008 /590
香格里拉温泉蛇 / Thermophis shangrila Peng, Lu, Huang, Guo and Zhang, 2014 /594
坭蛇属 / Trachischium Günther, 1858
山坭蛇 / Trachischium monticola (Cantor, 1839) /598
小头坭蛇 / Trachischium tenuiceps (Blyth, 1855) /600
耿氏坭蛇 / Trachischium guentheri Boulenger, 1890 /602
华游蛇属 / Trimerodytes Cope, 1895
赤链华游蛇 / Trimerodytes annularis (Hallowell, 1856) /604
横纹华游蛇 / Trimerodytes balteatus Cope, 1895 /606
乌华游蛇 / Trimerodytes percarinatus (Boulenger, 1899) /608
环纹华游蛇 / Trimerodytes aequifasciatus (Barbour, 1908) /610
云南华游蛇 / Trimerodytes yunnanensis (Rao and Yang, 1998) /612
景东华游蛇 / Trimerodytes yapingi (Guo, Zhu and Liu, 2019) /613
渔游蛇属 / Xenochrophis Günther, 1864
渔游蛇 / Xenochrophis piscator (Schneider, 1799) /614
黄斑渔游蛇 / Xenochrophis flavipunctatus (Hallowell, 1860) /615
乌梢蛇属 / Zaocys Cope, 1861
乌梢蛇 / Zaocys dhumnades (Cantor, 1842) /618
黑线乌梢蛇 / Zaocys nigromarginatus (Blyth, 1855) /620
黑网乌梢蛇 / Zaocys carinatus (Günther, 1858) /624
附录1 主要参考文献/626
附录2 中文名笔画索引/628
附录3 拉丁文名索引/631
附录4 中国蛇类最新名录/636
序 /
蛇类在自然生态系统的物质循环、能量流动和信息传递中担当重要角色,有助于稳定食物网、调节猎物数量和维持生态平衡。目前全世界已描述蛇类3800余种,生活于除极地及周边寒冷区域外的全球各生境类型中。
我国地域辽阔、气候多样、生境类型极其丰富,孕育了丰富的蛇类多样性。但我国蛇类学研究起步较晚,大多数中国蛇类物种由外国学者命名。直到1966年,中国科学院成都生物研究所已故胡淑琴教授和赵尔宓院士发表论文描述丽纹游蛇和美姑脊蛇,开启了中国学者命名中国蛇类新物种的序幕。2006年,赵尔宓院士编著的《中国蛇类》(上、下册)出版,上册描述了中国205种蛇类的分类和形态特征,下册收录了中国196种蛇类图片。这是一部具有里程碑意义的蛇类学经典专著,深受国内外学者和蛇类爱好者的欢迎。
近年来,随着分子生物学技术及研究方法的飞速发展,以及国家对生物多样性研究与保护的重视和持续支持,我国蛇类学研究也取得了长足的发展。在物种多样性认识方面,蛇类新物种不断被发现和描述,同时蛇类的分类系统也经历了较大调整。2020年,中国科学院昆明动物研究所车静研究员团队及合作者在《生物多样性》杂志发表了《中国两栖、爬行动物更新名录》,记录中国蛇类达265种。在此情况下,及时跟进和更新中国蛇类相关系统分类学研究进展,显得尤为重要。《中国蛇类图鉴》正是在这样的背景下,应运而生。
该书主编安徽师范大学黄松教授及其研究团队,从事蛇类分类、进化、保护研究数十年,积累了大量蛇类学基础资料,拍摄了百余种中国蛇类图片。加上国内外七十余位学者和生物摄影者的支持,助力了《中国蛇类图鉴》的编撰和出版。
蛇类没有四肢,物种识别主要依据体表鳞被和色斑特征。《中国蛇类图鉴》以“一蛇九图”理念,全方位展示蛇体各部位形态特征,是蛇类图鉴编写思路的新尝试、新视野,这也提升了该书的学术参考价值。尽管书中仍有很多蛇种的图片无法达到“一蛇九图”要求,但该理念值得其他图鉴类书籍参考。
该书展示了245种中国蛇类共2300余幅图片,兼顾科普性和艺术性,文字描述精简,以体表鳞被和色斑特征为主。此外,大多数图片还以图注形式展示,便于读者,特别是初学者理解和掌握物种基本的分类识别特征。
在联合国《生物多样性公约》第十五次缔约方大会(COP15)即将召开之际,《中国蛇类图鉴》一书的出版,彰显了我国在生物多样性研究领域取得的积极进展。该书的出版有助于推进我国蛇类学相关研究、科普和保护工作。
在《中国蛇类图鉴》即将付梓之际,欣然作序,特此祝贺!
张亚平
中国科学院院士
中国科学院昆明动物研究所研究员
2021年8月9日
前言 /
保护生态就是保护我们人类自己,这已成为全人类的共识。生态,简言之,即多样和平衡。保护生态就是保护生物多样性并维持多样性之间的平衡。物种是基因、种群、群落、生态系统、景观多样性的承载者和体现者。认识物种多样性,了解物种生活史特征和系统进化关系,是一切生物学研究和实施生态保护的基础和前提。
近年来,海峡书局提出了系统、全面地梳理我国各生物类群的物种多样性,夯实我国生态保护基础的“生态出版”理念。目前已相继出版了《中国鸟类图鉴》《中国蝴蝶图鉴》《中国兽类图鉴》《中国甲虫图鉴(隐翅虫科)》等精美图鉴,其他各类群也在紧锣密鼓地编撰中。海峡书局系列生态图鉴的出版,为生态文明建设做出积极贡献。
2018年11月22日,经我国资深动物研究专家王跃招、刘少英两位研究员推荐,海峡书局找到我,提出让我主编《中国蛇类图鉴》。我深感资历不够、能力有限、积累不足,不敢担当。但听完海峡书局“生态出版”理念和出版计划介绍,我深受鼓舞,深为感动,深深认可海峡书局所说的生态文明建设必须“不捐细流”,才能“以成大海”,深深认可致力于生态文明建设,必须“千里之行,始于足下”,所以不揣谫陋,斗胆接受了邀请。
三年时间很快过去了,在《中国蛇类图鉴》即将付梓之际,我感慨万千。如果没有全国(包括台港澳)学者和生物摄影者慷慨提供精美的图片,如果没有我们科研团队每一位成员夜以继日地苦战,如果没有海峡书局出版团队的辛苦付出,《中国蛇类图鉴》就不可能在这个时候顺利出版。在此,我表示衷心感谢!
特别感谢张亚平院士百忙之中抽出时间为本书作序,对本书给予充分肯定和高度评价!
由于水平有限,书中的疏漏、不足,甚至错误肯定较多。中国的蛇类学研究任重道远,希望本书的出版,能够抛砖引玉,为我国蛇类学研究尽一份微薄之力。恳请各位前辈、专家和广大读者批评、指正。
黄松